<< Terug naar het nieuwsoverzicht van 2002

Asbest maakt nog steeds slachtoffers

De tijd dat asbest veelvuldig werd gebruikt in allerlei sectoren, omdat het goedkoop en slijtvast materiaal is dat brand weert en isoleert, ligt inmiddels ver achter ons. Bouwbedrijven raken asbest nauwelijks nog met een vinger aan. Wordt ergens in een oud huis nog een plaat asbest ontdekt, dan komen er mannetjes in maanpakken het materiaal verwijderen. "Asbest is zeer schadelijk voor de gezondheid, dat was al in de twintiger jaren bekend", zegt Machiel van der Woude,directeur van het Instituut Asbestslachtoffers. "De relatie met mesothelioom werd in Nederland in de zestiger jaren gelegd. In 1978 werd het gebruik van blauw asbest verboden, maar het duurde tot 1993 voordat er uiteindelijk een streep werd gehaald door welke toepassing van dit materiaal dan ook."
Dit verbod heeft er echter niet voor gezorgd dat mensen het schadelijke materiaal helemaal links laten liggen. Zo werd vorige maand nog bekend dat in Europa grote hoeveelheden namaak merkartikelen op de markt verschijnen, waaronder autoremblokken waarin in sommige gevallen asbest is verwerkt.
Bij het gebruik van asbest komen vezels vrij die zich bij inademing in de longen nestelen en zo terecht kunnen komen in het borstvlies. Klachten, zoals kortademigheid,hoesten, gewichtsverlies, lusteloosheid of pijn in de borstkas doen zich vaakpas tientallen jaren later voor.

Mesothelioom

Deze symptomen wijzen meestal op mesothelioom, een vorm van kanker van het long-of buikvlies (samen het borstvlies geheten) waarvan bewezen is dat er een direct verband bestaat met asbest. Mesothelioom is niet te genezen, tachtig procentvan de patiënten overlijdt binnen een jaar nadat de diagnose is gesteld. Jaarlijks overlijden hieraan 350 mensen. In het gros van de gevallen zijn patiënten langdurig in aanraking geweest met asbest, maar ook kortdurende blootstelling kan fataal zijn. "Een relatief kort contact met asbest kan al leiden tot maligne mesothelioom", vertelt Van der Woude, "asbestose, een andere asbestziekte, ontstaat na veelvuldige blootstelling aan asbestvezels. Bij asbestose, waarbij de longen verbindweefselen waardoor de opnamecapaciteit van zuurstof daalt, gaat het om 35 tot 40 gevallenper jaar." Longkanker kan eveneens door asbest zijn veroorzaakt, al is het daarbij moeilijk te bewijzen dat asbest daadwerkelijk de boosdoener is.
Slachtoffers zijn vooral werknemers in de bouw, scheepsbouw en isolatiebedrijven, vaak geconcentreerd in de gebieden Limburg, Rijnmond, IJmond, Zeeland en Twente, gebieden waar asbest jarenlang te pas en te onpas werd gebruikt. Het gros vande asbestslachtoffers is man (85%); volgens ouderwetse rollenpatronen verdienden uitsluitend zij de kost. Dat maakt ook dat mesothelioom, asbestose en longkanker als gevolg van asbestblootstelling worden aangemerkt als beroepsziekten. Een dramatische beroepsziekte overigens, want niet alleen het slachtoffer zelf moet veel lichamelijk leed doorstaan, ook voor familieleden is de emotionele belasting groot.
Om toch een deel van het leed te verzachten, probeerden (oud-)werknemers langfinanciële compensatie op eigen houtje te krijgen van hun werkgever. Het liep vaak uit op een langdurig juridisch proces, waarbij het niet zelden voorkwam dat de patiënt al was overleden voordat er een gerechtelijke uitspraak was. Om dat proces soepeler te laten verlopen is begin 2000 het Instituut Asbestslachtoffers opgericht, een initiatief van het Comité Asbestslachtoffers, werkgevers- en werknemersorganisaties, verzekeraars en overheid. Dit instituut bemiddelt kosteloos tussen slachtoffers en werkgever en zorgt voor een snelle afhandeling van de schadeclaim.
Wel moet er aan een aantal voorwaarden worden voldaan, vertelt Van der Woude. "De werknemer moet op 6 juni 1997 nog in leven zijn geweest, toen is er, voor het eerst in het kabinet gesproken over een vergoeding voor deze groep", vertelt hij. "En er moet sprake zijn van maligne mesothelioom. Het instituut beperkt zich vooralsnog tot deze asbestziekte omdat het de meeste gevallen betreft, de diagnose zich eenvoudig laat stellen en de oorzaak altijd blootstelling aan asbest is."
Sinds de oprichting van het instituut heeft het speciaal ingerichte callcenter duizenden telefoontjes gehad. Hieruit zijn ruim duizend aanvragen gekomen waarvan het instituut ongeveer 750 aanvragen heeft afgehandeld, zo vertelt de directeur. Het instituut bekijkt hierbij of de mensen in aanmerking komen voor een schadeloosstelling (minimaal zo'n 50.000 euro), een tegemoetkoming (bijna 16.000 euro, uitgekeerd via de Sociale Verzekeringsbank). Volgens Van der Woude zijn niet alle afgehandelde aanvragen gehonoreerd. "Eenvijfde daarvan is inmiddels schadeloos gesteld, veertigprocent kwam in aanmerking voor een tegemoetkoming. De overige verzoeken hebben we helaas moeten afwijzen omdat bijvoorbeeld iemand bij nader inzien toch geen mesothelioom bleek te hebben. Of dat er geen duidelijk verband met het arbeidsverledenkon worden gelegd."
Volgens Van der Woude is snel handelen belangrijk, omdat een claim kan verjarenen de ziekte zeer progressief is. "De rechten van het slachtoffer dienen te worden veiliggesteld. Ons instituut heeft daar ervaring mee. En hoe sneller we kunnen handelen, hoe beter."

bron: Spits